Evliya Çelebi Seyahatnamesinden Seyyahın üç gün kaldığı Karaman merkezi hakkında anlattıklarının tamamını sadeleştirerek incelemenize arz ediyorum.
Burada “Karaman Kalesi” kadim payitaht Karamanın tamamı manasına geliyor.
Seyyahımızın ele aldığı konular şunlardır:
Karaman iç ve dış kalesi, şehrin dışa açılan kapıları
Karaman’ın cami, mescit, medrese ve kitabeleri
Karaman’ın han, hamam ve dükkânları
Karaman’ın ziyaret yerleri
Karaman halkının giyim-kuşamı
Ayrıca makalenin sonunda “Evliya Çelebi Kimdir” bölümünü de bulacaksınız.
“İman Yurdu Karaman Şehri Kalesinin Özellikleri
Karaman eyalet tahtı burasıdır ancak Konya vilayetin tam ortası olduğundan valiler Konya’da ikameti tercih etmektedirler.
Eski taht kenti ve devlete ait mülk olan Karaman kalesini Karaman oğulları inşa etmiştir.
Karaman yüz akçe şerif kadılıktır. Kadıya yıllık 7000 kuruş gelir elde edilir. Adalet gereği zeamet, tımar, alaybeyi ve çeri beyi Konya’da toplanırlar. Karamanda Şeyhülislam, Nakibü’l-eşraf, kethüdayeri, yeniçeri serdarı, kale dizdarı ve 150 eratı mevcuttur.
Karaman âlimleri, üstatları, imamları, kabiliyetli elemanları, şeyhleri, hatipleri ve âyânı bol bir eski kenttir.
Karaman ovasının ortasındaki kalesi üç katlı, Şeddad’ın yapılarına benzeyen, zor ve sağlam bir kaledir.
İç kalesi yüksek, topraklı bayır üzerinde, dörtgen biçiminde, Şeddadi iri taşlı bir binadır.
İç kalenin hacmi 600 adımdır. Sekiz büyük kulesi vardır. Dört tarafı derin ve geniş hendeklerle ihata edilmiştir.
Doğuya bakan bir kapısı vardır. Ağaçtan köprüyle geçilir. Üç kat demir kapılardır. Bu kapının iki yanındaki duvar taşlarının her birinde celi hat ile Esma-i hüsna yazılmıştır.
Kale dizdarı burada oturur. Burada 46 eski toprak damlı ev vardır. Kale içinde sadece bir cami vardır. Bu kalenin dışında bir kat daha kale ihata etmektedir. Buna Ortahisar diyorlar ve yuvarlak, sağlam bir kaledir. Bunun da ayrı hendeği vardır. Çepeçevre etrafı 1700 adımdır. Bunun da 40 kulesi iki kapısı vardır: batı tarafına yol kapısı, kıble tarafına Pazar kapısı, bu büyük şehri çevreleyen hisarları kalesi üçüncü katıdır.
Etrafı tamamı 7000 adım dev bir kaledir. Burada 140 kule vardır. Kapılarının tamamı dokuzdur.
Önce Paşa camiinde kıbleye bakan Emildenli kapısı, doğuya bakan Seki çeşmesi kapısı ve yine doğuya bakan Şam kapısı, batıya bakan Kör soku kapısı, hazreti Mevlana’nın annesi türbesi dibinde Parmak kapı, güneyde Toplar kapısı, kıblede imaret kapısı, yine güneyde Emir Ahmet kapısı, kıblede Tekke kapısı.
Bu büyük yerleşkenin içinde 32 mahalle ve 53 cami vardır.
Karaman şehrinin tamamı 7080 hane olup toprak damla örtülüdürler.
Camilerin en fazla cemaate sahip olanı Mevlana’nın annesinin de metfun olduğu Bostancı camiidir. Burası Mevlana dergâhı olup kapı üstündeki tarihin de geçtiği kitabesi şudur:
Bu mübarek zaviyeyi inşa eden ariflerin kutbu, âşıkların sultanı, âlemlerin sultanı Mevlana Celalettin’in annesi Havva, Allah cc onun aziz ve mutlu sırrını kutsasın ki o Mahmut Ömer oğlu Halil oğlu Süleyman oğlu Seyfeddin’in kızıdır. Büyük sultan, evrene yansıyan, Allah’ın gölgesi, bütün milletlerin boyun eğdiği, Arap ve Acem sultanlarının tabi olduğu, asileri ve inatçıları ezen, kafirleri ve şirk erbabını öldüren Alaeddin Allah cc saltanat ve mülkünü daim eylesin. Tarihi: 27 Eylül 1370
Yeni cami ile Hacı Beğler camiinin minaresi yoktur. Hacı oğlu camiinin de minaresi yoktur ve kıble kapısı üzerinde:
“Peygamber (sav) buyurdu ki: Kim Allah rızası için bir mescit inşa ederse Allah da ona cennette bir köşk inşa eder.” Hadis-i şerifi kitabede yer almaktadır.
Nuh Paşa Camii gayet müstesna bir sanat eseri olup en yüksek kubbesi Nil rengi kurşunla örtülüdür. Bu şehirde başka kurşunlu cami yoktur. Çok düzgün minaresinin başka yerlerde örneği yoktur. İçinde tatlı suyun aktığı bir de şadırvan vardır. Bütün cemaat burada abdest yenileyerek Allaha yaklaşırlar.
Allah Teâlâ buyuruyor ki: “Bu apaçık bir kitaptır, size selam olsun, yaptığınız iyilikten dolayı sonsuza kadar cennete girin!” (Zümer 73)
(Bu kitabedeki “ve kitabin Mübin” bölümü Zümer 73’te değil Neml 1. ayettir.)