1- 1890’lı yıllarda Kâzımkarabekir (Gaferiyad) halkı başta Aladağ olmak üzere neden sağa sola taşındı?

2- 1899 yılında kasabada hangi hastalık nedeniyle karantina uygulandı?

3- Kasaba arazi sulaması için hangi gölün suyunun akıtma projesi söz konusuydu?

Aşağıdaki belgede Konya Valisi Merhum Ferit Paşa’nın Sultan 2. Abdülhamit hazretlerine sunduğu “Kasaba” hakkında bizzat yerinde hazırladığı tarihi raporu açıklıyoruz.

Tırnak içi belgenin transkripti olup parantez içi bugünün diline aktarılmasıdır.

“Konya Vilayeti Mektubu Kalemi adet / Mülkiye / 7 Kasım 1899 Konya / Belge Mili Kütüphane

Bu sene dahi mülhakat-i vilayetin bazılarını teftiş etmek üzere Konya’dan Mayısın altıncı Perşembe günü hareket ve 25. günü avdet olunarak bu müddet zarfında karaman Ereğli Hamidiye Nevşehir Arapsun Aksaray kazalarıyla Niğde sancağı merkezi ve Karamana tabi Gaferiyad ve yine Ereğli’ye muzaf (bağlı) Divle nahiyeleri dolaşılmış olduğundan netice-i müşahedat ve ittılaat-ı (izlenimler) acizanemin tezyidine ibtidar (başlanmıştır) olunur.

Konya’dan hareketle Karaman kazası mülhakatından Gaferiyad nahiyesi (Kâzımkarabekir Kasabası) merkezi olan Kasabaya gelinmiş olup burası vaktiyle oldukça ehemmiyeti haiz iken otuz senedir ahalisinin kısm-ı azamı dağılmış olduğu görülerek istizade-i umran (kasabanın gelişmesi) zımnında yeni tayin olunan müdür Remzi Efendi bazı tebligat vevesaya icra olunduğu gibi civar kuraya ve bilhassa Aladağ nahiyesine ahalinin nakl-i hane (taşınması) etmesi esbabı taharri olunmuştur.

Egerçi nüfus-i mevcudeden bir kısmı avarız-ı muhtelifeden dolayı munkarız olduğu ve bir kısmı da tevessü-i ziraat (tarımı genişletmek) ve felahat ümniyesiyle (ümidiyle) oraya buraya gittiği anlaşıldıysa da kasabada her nasılsa firengi illeti tamamıyla yerleşerek tahribat-ı elimeye sebeb olduğu görüldüğünden ve bir senedir Konya’da bu illetin indifaı hakkında bir hastane tesisi saye-i refahiyet-vaye-i mülükanede muhafaza-i sıhhat-i umumiye vesaitini (genel sağlığı koruma) istikmale (tamamlama) gayret edildiğinden firengi illetine müptela oldukları tahkik edilen 15 kişinin hemen merkeze gönderilerek mezkûr hastane-i mahsusada tedavi ettirilmeleri lüzumu tavsiye ve tebliğ kılınmıştır.

Ahalinin etrafa dağılma esbabından biri de suyun ihtiyaç ile mütenasip olmamasından ve arazinin iska olmadıkça matlup derecede mahsul vermek istidadını haiz olmamasından ibaret bulunduğu anlaşılmış ve bu arazinin saky ve irvası çaresi bulunduğu halde kasabanın mamuriyet-i sabıkasını iktisab edeceği bazıları tarafından dermeyan olunmuş ise de kasabanın bir tarafını ihata eden meni’ dağların arka tarafındaki gölün bir mecra-yı mahsusla bu ovaya isalesiyle istihsali mümkün olan bu maksad külli mesarif ihtiyarına tevakkuf ettiği cihetle mevki-i fiile îsali gayr-i mümkün görülmüştür.

Maamafih kariben (yakında) Karamandan geçeceği şüphesiz olan şimendiferin (tren yolu) temin ve tevrid edeceği vesail-i teshiliye (kolaylaştırma yolları) sayesinde bu suyun isalesi imkanı dahi istihsal ve istikmal olunacağı şüphesiz olarak umran-i vilayetin mâbihi’l-hassı olan bu şimendifer maddesince muvaffakiyet-i seniyye-i mülükanenin cilveger-i zuhur olması temenniyat-ı umumiyesine bittabi arz-ı iştirak olunmuştur.”