KONYA’DA ZİMMİLERE MUAFİYET FETVASI

Osmanlılar döneminde zimmi de denen Müslüman olmayan azınlıklar askerden muaftı. Bunun sebepleri arasında bir savaş sırasında saf değiştirme ihtimali vardı.

17. yüzyıl sonlarında bu hususta Konya’da yapılan bir mahkeme duruşmasının zaptı zimmilerin muafiyet konusunda ibraz ettikleri bir fetvadan söz etmektedir.

İlgiyle okuyacağınızı ümit ediyorum.

“Mahmiye-i Konya’da Eflatun mahallesi sakinlerinden Mustafa Halife bin Mahmut ve Mahmut bin Ali ve İbrahim bin Hasan nam kimesneler meclis-i şer’i hatır-i lazimü’t-tevkırda (mahkemede) mahalle-i mezburede sakinîn (oturan) zimmiyan taifesinden ashab-ı haze’s-sifr Hüdaverdi veledi Mirze ve Hanak veledi Acı ve Hatar veledi Sinan ve Yağmur veledi Ayvad nam zimmiler ve sairleri muvacehelerinde üzerlerine dava ve takrir-i kelam edip bundan akdem memalik-i Anadolu’dan nefir-i am askeri ihracına memur olan düstur-i mükerrem müşir-i müfehham vezir-i Ruşen-zamir izzetlü saadetlü Ahmet Paşa edamellahü tela iclalehü hazretleri mahmiye-i Konya’ya geldikde her mahallenin menazil ve büyutu add olunub (evleri sayılıp) beş neferden biri ihraç olunmağa imrar olunmakla biz dahi mahalle-i merkumeden hesab-ı merkum üzere sefer-i hümayuna cebelü irsal etmiş idik halen mesariflerini beynimizde hesap edip ehli İslam’dan ve zimmilerden cem ve tahsil murad eylediğimizde mezkurun zimmiler hisselerine bu husustan düşen teklifi vermeyip muhalefet üzerelerdir sual olunsun, dediklerinde;

Gıbbessual mezburun zimmiler cevablarında bu husus için zimmilere teklif (askerlik salması) vermek lazım gelmez deyü ol hıynde (zamanda) fetva verilip sair mahallatta sakin olan zimmiler kendi mahallelerinde olan ehl-i islam ile murafaa olunduklarında fetva-yı şerife mucibince men ve hüccet-i şeriyye olunmakla biz dahi vermekten imtina ederiz, deyüp Aynadar Mahallesinde sakin kefere taifesinin yedinde olup mazmunu takrir-i meşruhuna muvafık ve fetva-yı şerifenin fahva-yı dürer-barını natık hüccet-i şer’iyye ibraz ettiklerinde müddeun-i merkumun (iddia sahipleri) dahi mazmun-i hüccet-i mezbureyi ikrar etmeleriyle dava-yı merkumeden müddeun-i mezburunu men’i birle ma vakaa bittalep ketb olundu.

Fil’yevmi’s-sabii vel’işrine min muharremi’l-haram li-sene isneteyn ve mie ve elf / 31 Ekim 1690

Durmuş Çelebi bin Hacı Hamza, Mehmet Bey bin Halil, Musa Çelebi bin İbrahim

(Kaynak: Konya Şer’iyye Sicilleri 13. Defter 111-a/1)